Ograniczenie środków na nauczanie języków mniejszości narodowych i etnicznych uderzy, wbrew zamiarowi pomysłodawców, nie tylko w mniejszość niemiecką, ale i inne mniejszości. Będzie miało również głębokie, daleko idące konsekwencje. Pojawia się w tej sprawie coraz więcej niezależnych głosów różnych środowisk:

• Stanowisko Komisji Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych (20 grudnia 2021):

Warmia, Mazury i Powiśle będąc regionem, który swoją siłę czerpie z wielokulturowości, pozbawione omawianych środków na nauczanie języków ojczystych mniejszości narodowych i etnicznych, będzie szczególnie narażony na szkodliwe skutki, jakie wynikną z pozbawienia placówek edukacyjnych funduszy, dzięki którym realizowana jest od dziesięcioleci pożyteczna aktywność mniejszości narodowych i etnicznych w województwie.

Pełna treść stanowiska.

• Nadzwyczajna Sesja Rady Miejskiej w Prószkowie (4 stycznia 2022):

Poprawka ta może mieć ogromy wpływ na dalszy rozwój gminy Prószków jak i całego regionu, godzi ona bowiem w budżety samorządów utrzymujących częstokroć niewielkie placówki edukacyjne. Bezpośrednie konsekwencje będą odczuwalne dla dzieci, ich językowej edukacji i dostępie do placówek edukacyjnych. (...) Apelujemy do Prezesa Rady Ministrów i Ministra Edukacji Narodowej i Nauki o ponowne przeanalizowanie skutków tej poprawki. Równocześnie apelujemy do Senatu RP o odrzucenie tej poprawki.

Pełna treść stanowiska (s. 6). 

• Śląskie Stowarzyszenie Samorządowe (4 stycznia 2022):

Sytuacja ta świadczy o braku szacunku większości parlamentarnej PIS dla zasad demokratycznego państwa i dobrosąsiedzkich stosunków międzynarodowych dostępnych każdemu obywatelowi zamieszkującemu terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym przede wszystkim obywatelom mniejszości. Ze szczególnym oburzeniem przyjmujemy fakt, iż podejmowane decyzje uderzają w najmłodszych – dzieci i młodzież ze środowisk mniejszościowych, którym ogranicza się prawa do pielęgnowania własnej kultury i języka w systemie szkolnym.

Pełna treść stanowiska.

• Opinia ekspercka:

Dla obywateli państwa polskiego należących do mniejszości (...) decyzja ta oznacza ograniczenie możliwości realizacji przyznanych im praw i co nie bez znaczenia, podważa zaufanie do państwa polskiego, które w odniesieniu do własnych obywateli stosuje niedopuszczalną przez prawo międzynarodowe w obszarze ochrony mniejszości zasadę wzajemności. (...) Uważamy, podobnie jak przedstawiciele środowisk wszystkich mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce, władz samorządowych i akademickich, decyzję Sejmu RP z dnia 17 grudnia 2021 r. dotyczącą obniżenia o niemal 40 mln zł w budżecie państwa na 2022 r. subwencji przysługującej z tytułu nauczania języków mniejszościowych i języka regionalnego w Polsce za naruszającą stabilność zasad polityki państwa wobec mniejszości przyjętych po przełomie demokratycznym 1989 r., uderzające szczególnie w najmłodsze pokolenie mniejszości, któremu ogranicza się prawo do pielęgnowania własnej kultury i języka oraz łamiące międzynarodowe zobowiązania naszego kraju do ochrony tożsamości osób należących do mniejszości.

Bogumiła Berdychowska-Szostakowska, specjalizująca się w historii Ukrainy i stosunkach polsko-ukraińskich
dr hab. Ewa Michna, prof. UJ, polityka tożsamości, ochrona mniejszości narodowych i etnicznych
prof. UW, dr hab. Sławomir Łodziński, socjolog, specjalizujący się w ochronie praw mniejszości

Pełna treść stanowiska.

Przypominamy: również i Państwo mogą zabrać głos w tej sprawie! Zachęcamy do podpisania petycji.

22 grudnia 2021 Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce wystosował oficjalne pismo do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, w treści którego zwraca się z prośbą o odrzucenie zaakceptowanej w Sejmie poprawki do ustawy budżetowej, zakładającej zmniejszenie subwencji oświatowej na nauczanie języków mniejszości narodowych. Pełną treść pisma zamieszczamy poniżej:

Szanowny Panie Marszałku,
Szanowne Panie i Szanowni Panowie Senatorowie,

W piątek 17.12.2021 Sejm RP uchwalając ustawę budżetową na rok 2022 przyjął jednocześnie poprawkę polegającą na znacznym zmniejszeniu środków w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego przeznaczonych na naukę języków mniejszości narodowych i etnicznych. Podkreślenia wymaga fakt, że według oświadczeń wnioskodawców poprawki oraz Ministra Edukacji i Nauki zmniejszenie tej kwoty ma dotyczyć wyłącznie nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej.

Nauczanie języka mniejszości wynika zarówno z krajowych aktów prawnych takich jak Ustawa o systemie oświaty, Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 2005 roku oraz związanych z nią rozporządzeń, jak również jest zobowiązaniem przyjętym dobrowolnie przez RP w 2009 roku w trakcie ratyfikacji Europejskiej Karty języków regionalnych lub mniejszościowych.

Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym odnosi się szczegółowo do realizacji prawa osób należących do mniejszości do nauki języka mniejszości lub w języku mniejszości, a także prawa tych osób do nauki historii i kultury mniejszości. Nauczanie języka mniejszości zgodnie z celami Ustawy kształtuje i wzmacnia świadomość narodowej tożsamości oraz rozwija kompetencje językowe dzieci i młodzieży. Karta języków regionalnych lub mniejszościowych podkreśla potrzebę ochrony języków regionalnych i mniejszościowych, co przyczynia się do utrzymania i rozwoju kulturowego bogactwa i tradycji Europy oraz stanowi wkład w budowę Europy opartej na zasadach demokracji i różnorodności kulturowej.

Wszystkie zalecenia Komitetu Ministrów Rady Europy na kolejnych etapach procesu monitorowania realizacji Karty wskazują nieustannie na fakt, że Rzeczpospolita Polska nadal nie realizuje wielu wynikających z niej zobowiązań w tym także dotyczących nauczania języków mniejszości. W przypadku języka niemieckiego nauczanie to jest w przeważającej części realizowane w formie dodatkowej nauki języka, w niewielkim stopniu zajęcia są prowadzone w dwóch językach a w ogóle nie istnieje trzecia forma nauczania, czyli w języku mniejszości narodowej. Natomiast Rzeczpospolita Polska zobowiązała się do stworzenia systemu oświaty w językach mniejszości narodowych na obszarach zamieszkania poszczególnych mniejszości narodowych i etnicznych. Fakty te świadczą o konieczności dalszego mozolnego rozwijania systemu szkolnictwa mniejszościowego, aby osiągnąć standardy istniejące w wielu krajach europejskich. Tymczasem decyzja o obniżeniu środków przeznaczonych w subwencji oświatowej na naukę języków mniejszości narodowych i etnicznych w sposób nieuchronny musi doprowadzić do dalszego obniżenia standardów edukacyjnych dla mniejszości narodowych.

Wnioskodawcy obniżenia środków w części oświatowej subwencji ogólnej powołali się na zapisy Traktatu między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 17.06.1991 r. zwracając uwagę na rzekome niedociągnięcia w nauczaniu języka polskiego dla Polaków zamieszkujących w Niemczech. Nie kwestionując potrzeby uczenia języka polskiego w Niemczech zwracamy uwagę, że sytuacja Polaków w Niemczech oraz mniejszości niemieckiej w Polsce w każdym zakresie jest nieporównywalna, a Niemcy w Polsce są lojalnymi obywatelami swojego państwa i jako mniejszość narodowa mają prawo do wsparcia w państwowym systemie szkolnictwa swojego języka ojczystego tak, aby mógł on zostać zachowany jako istotna część ich tożsamości narodowej, językowej i kulturowej. Zakaz nauczania i dyskryminacja kulturowa i językowa na obszarze zamieszkałym przez  nieuznawaną w PRL mniejszość niemiecką w całym okresie jego istnienia sprawił, że aktualnie społeczność niemiecka w Polsce zmaga się z niełatwym procesem ożywienia swego języka jako języka rodzinnego i życia codziennego. Nieodzowny w tym procesie właściwy kształt oświaty dla uczniów z kręgu mniejszości niemieckiej od lat jest tematem prac Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz cyklicznych spotkań z ekspertami Rady Europy. Prace te oparte są wyłącznie na wzajemnym uznaniu, że Niemcy w Polsce, jako autochtoniczna mniejszość narodowa (na równi z innymi mniejszościami narodowymi), mają prawo do tego niezbędnego wsparcia.

Sposób, w jaki wnioskodawcy powołali się na Traktat o dobrym sąsiedztwie jest jednocześnie dowodem na to, że w celu realizacji bilateralnych założeń polityki polsko-niemieckiej rząd RP poświęca dobro lojalnych obywateli polskich korzystających z prawa do nauczania języka mniejszości, jednocześnie szkodząc realizacji na terenie Polski zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych umocowanych w Radzie Europy.

Obniżenie subwencji oświatowej to przede wszystkim obniżenie standardów edukacyjnych naszych dzieci, kolejnych pokoleń obywateli polskich należących do mniejszości narodowych i etnicznych. Te działania mogą negatywnie wpłynąć na przyszłość wielu szkół wiejskich w regionach zamieszkiwanych przez mniejszości.

Podkreślając wartość wielokulturowości i wielojęzyczności oraz prawo obywateli polskich należących do mniejszości etnicznych lub narodowych do nauczania języków regionalnych lub mniejszościowych zwracamy się z prośbą o odrzucenie zaakceptowanej w Sejmie poprawki do ustawy budżetowej dotyczącej zmniejszenia wydatków o kwotę 39.800 tys. zł w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (rozdz. 75801, dotacje i subwencje).

Z wdzięcznością pragniemy poinformować, że prośba z jaką zwracamy się do państwa senatorów zyskała poparcie nie tylko naszych członków, lecz także środowisk akademickich, gospodarczych, samorządowych, rodziców, ale także środowiska organizacji polonijnych z Niemiec. 

Z poważaniem,

Bernard Gaida
Przewodniczący Zarządu

Apel Sejmiku Województwa Opolskiego dotyczący obniżenia wysokości subwencji oświatowej na edukację w zakresie języków mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego na rok 2022

Sejmik Województwa Opolskiego z wielkim niepokojem przyjął poparcie przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej dla projektu budżetu na rok 2022. Poprawka poselska, wsparta przez Ministerstwo Edukacji i Nauki, zmniejsza o niemal 40 mln zł wysokość środków finansowych na część oświatową subwencji ogólnej, przysługującej z tytułu nauczania języków mniejszościowych i języka regionalnego w szkołach.

Poprawka ta może mieć ogromy wpływ na dalszy rozwój województwa opolskiego. Godzi ona bowiem nie tylko w obywateli polskich należących do mniejszości narodowych jak i etnicznych, ale przede wszystkim w budżety samorządów, utrzymujących częstokroć niewielkie placówki edukacyjne. Znaczące obniżenie subwencji wpływających do jednostek samorządowych będzie bowiem groziło zamknięciem placówek szkolnych na terenach wiejskich. Bezpośrednie konsekwencje będą odczuwalne dla dzieci i ich językowej edukacji i dostępie do placówek edukacyjnych. Takie działanie jest zaprzeczeniem idei zawartych w jednogłośnie przyjętej przez Sejmik Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego 2030, gdzie jest wskazanie, że nasze działania mają na celu „Rozwój społeczeństwa wielokulturowego (wsparcie działań służących otwartości i tolerancji, rozwojowi wielokulturowości, integracji międzykulturowej i tożsamości regionalnej; promocja i wsparcie działań służących podtrzymywaniu i rozwojowi tożsamości kulturowej i językowej mniejszości narodowych i etnicznych zamieszkujących region; promocja gwary śląskiej; rozwój edukacji kulturowej, wsparcie i integracja cudzoziemców i reemigrantów)”. Przyjęcie tej poprawki przez Parlament RP może również oznaczać zmianę w zakresie polityki mniejszościowej państwa, której skutki mogą być bardzo dalekosiężne, bo przecież właśnie systemowa edukacja stanowi najważniejszy element działań na rzecz podtrzymywania tożsamości językowej i kulturowej mniejszości. Artykuł 35 ust. 1 Konstytucji RP stanowi: „Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury”. Warto również wspomnieć o pogorszeniu się stosunków Polski na arenie międzynarodowej, szczególnie z Republiką Federalną Niemiec, z którymi w tym roku świętujemy 30. Rocznicę podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy, a w województwie 20. rocznicę partnerstwa z Regionem Nadrenii-Palatynatu.

Apelujemy do Ministra Edukacji Narodowej i Nauki o ponowne przeanalizowanie skutków tej poprawki. Równocześnie apelujemy do Senatu RP o odrzucenie tej poprawki. Zwracamy się do Rady Ministrów RP o wsparcie naszego stanowiska w tej niezwykle ważnej kwestii. Uważamy, że ograniczenie środków na nauczanie języków mniejszościowych i języka regionalnego będzie szkodliwe dla interesów państwa polskiego i będzie godzić w dobro reprezentowanych przez nas społeczności, które od wieków zamieszkują Rzeczpospolitą.

Źródło: Samorząd Województwa Opolskiego 

17 grudnia 2021 225 posłów PiS, trzech posłów Kukiz’15 i dwóch posłów niezrzeszonych przegłosowało ustawę budżetową zawierającą poprawkę, w budżecie na rok 2022 zmniejszającą finansowanie nauki języka niemieckiego jako języka mniejszości w szkołach o prawie 40 mln zł. To dopiero początek zmian -  inicjatorzy zapowiadają dalsze cięcia.

Środowisko akademickie, środowiska gospodarcze oraz rodzice wystosowali petycje, sprzeciwiające się tej decyzji.

Zgadzasz się z tymi Apelami? Dołącz do sprzeciwu!

• Jako pierwsza ukazała się Petycja środowiska akademickiego:

Jako ludzie nauki oraz badacze problematyki narodowościowej i etnicznej doskonale zdajemy sobie sprawę z dalekosiężnych negatywnych konsekwencji stygmatyzowania którejkolwiek z mniejszości, także z potencjalnych konfliktów o charakterze narodowym i etnicznym. Przeciwko takim praktykom zdecydowanie protestujemy i oczekujemy zaprzestania działań dyskryminacyjnych

Podpisz TUTAJ. 

• Niedługo potem dołączyła Petycja środowisk gospodarczych:

Wielu z nas, przedstawicieli zarówno firm rodzinnych, jak i wielkich przedsiębiorstw międzynarodowych, podjęliśmy decyzje o ulokowaniu naszych firm oraz ogromnego kapitału, w regionach, gdzie jest dostępna kadra posługująca się swobodnie językiem niemieckim

Podpisz TUTAJ.

• Jednak zmiany najbardziej uderzą w Najmłodszych. Petycja Rodziców:

Obawiamy się dziś o przyszłość naszych dzieci. Nie odbierajmy im szansy na wszechstronny rozwój w zgodzie z ich tożsamością! Nie zgadzamy się na to, aby nasze dzieci i ich przyszłość miały być „zakładnikami” wielkiej polityki i relacji polsko-niemieckich. 

Podpisz TUTAJ.

Dziękujemy za wsparcie. Prosimy o przekazanie informacji dalej! 

Podczas zorganizowanego 15.2.2022 spotkania przedstawicieli mniejszości niemieckiej w Polsce z nauczycielami zaprezentowane zostały podjęte do tej pory inicjatywy. Plik z materiałami pobrać można poniżej: 

W sprawie zamiaru wprowadzenia poprawki do budżetu na rok 2022, dla mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce skutkującej drastycznym ograniczeniem środków na nauczanie języka ojczystego, wypowiedziała się również Polonia w Niemczech. Fragmenty wystosowanego pisma prezentujemy poniżej; całość – w zamieszczonych pod artykułem zdjęciach.

My, nowa generacja zaangażowanych Europejczyków z polskim paszportem działających aktywnie na rzecz wizerunku Polski i poprawy sytuacji dyskryminowanych Polaków w Niemczech nie zgadzamy się na polityzację Polonii i używanie jej do wewnątrzkrajowych politycznych rozgrywek.

Planowane obcięcie subwencji oświatowej dla grup uznanych Ustawą z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, motywowane odebraniem ustawowych praw mniejszości niemieckiej w Polsce, nie jest tym rozwiązaniem, którego potrzebujemy.

Nie godzimy się na wdrażanie rozwiązań rzekomo korzystnych dla nas, bez prowadzenia z nami rozmów na temat aktualnych potrzeb Polonii, jak i bez znajomości kompleksowej sytuacji.

Potwierdzeniem naszego stanowiska jest fakt braku oparcia działań rządu i polskiej administracji publicznej Rzeczypospolitej Polskiej w kwestiach sytuacji polskiej społeczności w Niemczech o aktualne ekspertyzy i wiedzę ze środowisk polonijnych w Niemczech. Takie postępowanie jest zaprzeczeniem wartości demokratycznych i wyrazem braku szacunku wobec idei społeczeństwa obywatelskiego.

My nie chcemy i przede wszystkim nie potrzebujemy wsparcia kosztem marginalizacji innych. Odebranie subwencji oświatowej dla mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym - kaszubskim to akt nieetyczny i krótkowzroczny, który nie uwzględnia negatywnych konsekwencji społecznych wewnątrz kraju, jak i poza jego granicami.

Odebranie dzieciom należącym do mniejszości możliwości nauki języka ich pochodzenia jest wbrew obowiązującej w Polsce Ustawie z 2005 r., Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r., a przede wszystkim wbrew dążeniu do wychowania wykształconej nowej generacji Polaków, działającej w Polsce i w Europie, podejmującej w przyszłości pracę na miarę kwalifikacji w różnych krajach, w tym w Niemczech. (...)

Żądamy odrzucenia poprawki oraz znalezienia innego rozwiązania na poprawę stanu nauczania języka polskiego w Niemczech. Tym bardziej, że Polonia w Niemczech pielęgnuje przyjazne i dobrosąsiedzkie relacje z mniejszością niemiecką w Polsce, oparte na wzajemnym szacunku i wspólnej realizacji celów, chociażby w myśl Traktatu z 1991 roku .

Polnisches Bundesnetzwerk Partizipation und Soziales e.V.

W dniach 19-21 września 2021, podczas V Kongresu Organizacji Polskich, organizacje polskie w Niemczech wystosowały również postulaty, ukierunkowane na problemy tej społeczności w Niemczech. Na prośbę Polonii publikujemy je w całości poniżej:

W dniu wczorajszym (15.12.2021) została przyjęta poprawka do projektu ustawy budżetowej na 2022 r. zgłoszonej przez posła Solidarnej Polski Janusza Kowalskiego, zakładającej obniżenie subwencji oświatowej w części ogólnej dla samorządów o kwotę 39 milionów 800 tysięcy złotych. Zmiany będą miały bezpośredni wpływ na środki przeznaczone na naukę w szkołach języka niemieckiego jako języka ojczystego. W piątek, podczas posiedzenia plenarnego, odbędzie się głosowanie nad poprawką.

Według posła Kowalskiego postanowienia polsko-niemieckiego Traktatu dobrosąsiedzkiego nie są realizowane, a środki finansowe, przeznaczane na naukę języka niemieckiego przez dzieci i młodzież mniejszości niemieckiej w Polsce, powinny być przekazane na finansowanie nauki języka polskiego w Niemczech. Poseł Kowalski zapomina jednak o tym, że w Niemczech, ze względu na federalną strukturę kraju, edukacja znajduje się w gestii poszczególnych landów. I tak, o ile w danej szkole wystarczająca jest liczba dzieci, których rodzice deklarują chęć uczęszczania na lekcje języka polskiego jako języka ojczystego, jest im to umożliwiane; tak, jak to jest na przykład w Nadrenii-Północnej Westfalii, gdzie wnioski o naukę języka polskiego w roku szkolnym 2019/2020 złożyli rodzice prawie 5 tysięcy dzieci.

„Według mojej oceny i doświadczenia poprawka zostanie przez rządzących przegłosowana i będzie obowiązywała”, komentuje poseł mniejszości niemieckiej, Ryszard Galla. „Dla mnie najważniejsze jest, w jaki sposób będzie ona realizowana przez ministerstwo, które zobowiązane jest do stosowania przepisów prawnych, konstytucji, ustawy o mniejszościach i ustawy oświatowej. W najbliższym czasie złożę interpelację, w której zażądam wyjaśnienia, jaki skutek będzie to miało na dzieci, uczące się języka niemieckiego jako języka ojczystego”, uzupełnia.

Jeszcze wczoraj w swoim wystąpieniu poseł Galla apelował przeciwko zmianom w budżecie. Z uwagi na ograniczony czas, jaki poseł miał do dyspozycji, podczas wystąpienia nie wygłosił wszystkich wątków, zawartych w przygotowanym wcześniej przemówieniu. Pełną jego treść prezentujemy poniżej.

Pani Marszałek, Wysoka Izbo, Szanowny Panie Ministrze, Szanowny Panie Premierze,

jeżeli jeszcze przed kilkoma tygodniami ktoś by mi powiedział, że II czytanie rządowego projektu ustawy budżetowej na 2022 r. może mieć ogromne znaczenie dla przyszłości mniejszości niemieckiej w Polsce, niestety od tej negatywnej strony, to pomyślałbym, że nie jest to możliwe, bo przecież projekt ustawy budżetowej na 2022 r. był bardzo korzystny dla mniejszości narodowych i etnicznych. Wobec tego nie zakładałem, że z mojej strony zaistnieje jeszcze konieczność podjęcia jakichś konkretnych działań w tym obszarze. Niestety, ostatnie wydarzenia zmuszają mnie do podjęcia stanowczej interwencji. Co mam konkretnie na myśli? Chodzi o poprawkę do projektu ustawy budżetowej na 2022 r., której chęć złożenia w II czytaniu ogłosił niedawno w mediach społecznościowych jeden z posłów Zjednoczonej Prawicy. Poseł ten zaznaczył też, że poprawka ta ma poparcie MEN.

O jaką konkretnie poprawkę chodzi? Już Państwu tłumaczę, bo być może nie wszyscy posłowie rozumieją te sprawy.

Poprawka, której zasadność chciałbym zakwestionować, dotyczy zmniejszenia wydatków o kwotę 39.800 tys. zł w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego (rozdz. 75801, dotacje i subwencje), z przeznaczeniem na zwiększenie wydatków w części 83 - Rezerwy celowe na utworzenie nowej pozycji pn. "Środki na nauczanie języka polskiego w Niemczech" (rozdz. 75818, w tym: dotacje i subwencje 29.850 tys. zł i wydatki bieżące jednostek budżetowych 9.950 tys. zł). Mówiąc w skrócie, chodzi tutaj o zmniejszenie finansowania nauki języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej o 39 milionów złotych. Co więcej, poseł zgłaszający tę poprawkę zapowiedział wnioskowanie o dalsze zmniejszenie tego finansowania o 119 milionów złotych w 2023 r. w stosunku do poziomu wydatków na ten obszar w br. Gdyby ta poprawka została przyjęta, to byłby to bardzo niebezpieczny precedens dla mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. Co więcej, byłoby to działanie sprzeczne z obowiązującymi w Polsce przepisami.

Przede wszystkim system wsparcia edukacji mniejszościowej dotyczy wszystkich mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, które zostały ujęte w ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. W ramach działania tego systemu środki finansowe z puli dodatkowej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej trafiają do polskich samorządów. Ilość środków, które otrzymują w tym obszarze samorządy, jest wyliczana w oparciu o skomplikowany algorytm, określony w rozporządzeniu MEN. Następnie środki te są przez samorządy przekazywane szkołom, w których nauczany jest język mniejszości narodowej. Nie ma tutaj przy tym wyróżnienia, które uzależniałoby wysokość przyznanych środków w zależności od tego, czy dana osoba jest członkiem określonej mniejszości narodowej, np. mniejszości niemieckiej. Zajęcia z języka mniejszości narodowej są organizowane na wniosek rodziców, którzy składają odpowiednią deklarację o objęcie ich dzieci tym nauczaniem. Po spełnieniu tych formalności zajęcia te stają się obowiązkowe dla ucznia, w przypadku którego została złożona deklaracja o objęcie go nauczaniem.

Niezwykle istotne jest to, że w polskim ustawodawstwie brak jest specjalnych uregulowań i przepisów poświęconych wyłącznie mniejszości niemieckiej. W jego ramach nie istnieją też fundusze, które przysługiwałyby tylko mniejszości niemieckiej. Przepisy odnoszące się do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym dotyczą wszystkich tych grup, w tym także mniejszości niemieckiej. Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym obowiązuje nas wszystkich. Co niezwykle ważne, art. 8 pkt 4 tej ustawy stanowi, że „osoby należące do mniejszości mają w szczególności prawo do nauki języka mniejszości lub w języku mniejszości”. Natomiast zgodnie z art. 17 ustawy „realizacja prawa osób należących do mniejszości do nauki języka mniejszości lub w języku mniejszości, a także prawa tych osób do nauki historii i kultury mniejszości odbywa się na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (…)”. Ustawa nie wskazuje więc, która konkretnie mniejszość ma prawo do nauki języka mniejszości lub w języku mniejszości, a której mniejszości prawo to ma zostać ograniczone lub odebrane, np. poprzez ograniczenie finansowania nauczania języka mniejszości prowadzące do tego, że zajęcia z uwagi na brak środków lub ich niewystarczającą ilość po prostu nie będą się mogły odbyć. Takie postanowienie ustawy byłoby przecież sprzeczne z Konstytucją RP, ponieważ wykluczałoby jedną z tych grup z praw, które przysługują pozostałym mniejszościom. Tym bardziej więc uchwalenie poprawki do projektu ustawy budżetowej, przewidującej zmniejszenie finansowania nauki języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej o 39 milionów złotych w 2022 roku, stanowiłoby naruszenie ustanowionych przez polski parlament przepisów, tak rangi konstytucyjnej jak i ustawowej. Poprawka ta jest przede wszystkim ukierunkowana na ukaranie jednej konkretnej mniejszości narodowej

Ograniczenie środków na nauczanie języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej byłoby bardzo dużym ciosem nie tylko w dzieci biorące udział w tych zajęciach, czyniąc je de facto zakładnikami całej tej sytuacji, ale również w samorządy, którym zostałyby ograniczone środki na organizację zajęć. Poszkodowani zostaliby także nauczyciele prowadzący te zajęcia – wielu z nich na skutek zmian w finansowaniu zajęć straciłoby pracę. Poza tym subwencja oświatowa nie jest przeznaczana na nauczanie języka określonej mniejszości i dlatego trudno jest sobie wyobrazić, że środki na nauczanie języka niemieckiego jako języka ojczystego zostałyby w znaczny sposób ograniczone, a zarazem w obszarze nauczania innych języków mniejszości narodowych i etnicznych nie zostałyby wprowadzone żadne zmiany.

Inicjator poprawek do budżetu, o których jest mowa w tej interpelacji, w swoich wypowiedziach ciągle powraca do konieczności wprowadzenia symetrii w polsko-niemieckich relacjach. Postuluje on, aby mniejszość niemiecka miała w Polsce tyle samo praw, ile Polacy w Niemczech. Miałoby to mieć swoje odbicie m.in. w kwestii finansowania nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej. Takie podejście czyni mniejszość niemiecką w Polsce zakładnikiem sytuacji Polaków w Niemczech. Stoi ono też w sprzeczności z ideą praw człowieka i obywatela, których częścią są prawa mniejszości narodowych i nie może obowiązywać w tym zakresie, gdyż w sposób logiczny musiałaby sankcjonować dyskryminację w Polsce obywateli polskich ze względu na narodowość w każdym przypadku, gdyby w jakimkolwiek kraju sąsiadującym z Polską byliby dyskryminowani Polacy. Wprowadzenie takiej zasady byłoby sprzeczne z ratyfikowanymi przez Polskę umowami międzynarodowymi chroniącymi prawa człowieka i mniejszości narodowych i etnicznych.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się do ministra edukacji i nauki oraz do ministra finansów z apelem o negatywne zaopiniowanie tej poprawki. Jednocześnie zwracam się z apelem do Wysokiej Izby o jej odrzucenie.

Dojrzałość współczesnych demokracji bardzo dobrze obrazuje ich stosunek do mniejszości narodowych i etnicznych. Dlatego też prace nad projektem ustawy budżetowej są dla naszej demokracji kolejnym ważnym egzaminem i mam nadzieję, że zostanie on zaliczony pozytywnie.

W sprawie obniżenia subwencji oświatowej wypowiedziała się również Strona Mniejszościowa Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Pełną treść tego stanowiska zamieszczamy poniżej: 

Stanowisko strony mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych dotyczące zamiaru obniżenia wysokości subwencji oświatowej na edukację w zakresie języków mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego na rok 2022

Strona mniejszościowa Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych z oburzeniem i wielkim niepokojem przyjęła poparcie przez Komisję Finansów Publicznych Sejmu RP poprawki poselskiej do projektu budżetu państwa na 2022 r., wspartej przez Ministerstwo Edukacji i Nauki, zmierzającej do zmniejszenia o niemal 40 mln zł środków finansowych na część oświatową subwencji ogólnej, przysługującej z tytułu nauczania języków mniejszościowych i języka regionalnego w szkołach. Poprawka ta godzi w obywateli polskich należących do mniejszości białoruskiej, litewskiej, łemkowskiej, niemieckiej, ormiańskiej, słowackiej, romskiej, rosyjskiej, ukraińskiej, żydowskiej i społeczności posługującej się językiem regionalnym – kaszubskim. Jej przyjęcie przez parlament RP przy uchwalaniu budżetu na 2022 r. bardzo negatywnie wpłynie na realizację zadań szkół i placówek oświatowych, które mają m.in. na celu podtrzymywanie tożsamości narodowej, etnicznej i językowej obywateli polskich należących do mniejszości. Przyjęcie tej poprawki przez parlament RP oznaczać będzie zmianę w zakresie polityki mniejszościowej państwa, której skutki mogą być bardzo dalekosiężne, bo przecież właśnie systemowa edukacja stanowi najważniejszy element działań na rzecz podtrzymywania tożsamości językowej i kulturowej mniejszości. Artykuł 35 ust. 1 Konstytucji RP stanowi: „Rzeczpospolita Polska zapewnia obywatelom polskim należącym do mniejszości narodowych i etnicznych wolność zachowania i rozwoju własnego języka, zachowania obyczajów i tradycji oraz rozwoju własnej kultury”.

Apelujemy do Sejmu RP o odrzucenie tej poprawki. Zwracamy się do Rady Ministrów RP o wsparcie naszego stanowiska w tej niezwykle ważnej dla nas kwestii. Uważamy, że ograniczenie środków na nauczanie języków mniejszościowych i języka regionalnego będzie szkodliwe dla interesów państwa polskiego i będzie godzić w dobro reprezentowanych przez nas społeczności, które od wieków zamieszkują Rzeczpospolitą.

Grzegorz Kuprianowicz
Współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych,
reprezentujący mniejszości

15 grudnia 2021 r.