W sobotę, 2 października 2021, odbyły się w Koszalinie uroczystości jubileuszowe z okazji 30-lecia istnienia Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce. Jednocześnie przypomniano inny, ważny jubileusz: 30 lat od zawarcia polsko-niemieckiego Traktatu dobrosąsiedzkiego. Uroczystości składały się z trzech części: nabożeństwa ekumenicznego, dyskusji panelowej oraz uroczystego koncertu galowego w koszalińskiej filharmonii.

Przedstawicieli mniejszości niemieckiej, którzy przyjechali na uroczystości, jako pierwsza ugościła parafia luterańska w Koszalinie. O latach sprzed politycznych zmian i sprzed Traktatu przypomniał w kazaniu ks. dr Christoph Ehricht z Greifswaldu:

Kiedy myślimy o czasach 30, 40 lat wstecz, to czasami byliśmy przekonani, że prędzej wielbłąd przejdzie przez igłę niż by upadł mur berliński w Niemczech, aby komunistyczna tyrania dobiegła końca, i aby życie w pokoju i wolności stało się możliwe. (…) Lecz co dla człowieka jest niemożliwe, nie jest niemożliwe dla Boga.

Tuż po nabożeństwie odbyła się debata na temat 30-lecia Traktatu dobrosąsiedzkiego. „Traktat dla samorządów miał bardzo ważne znaczenie” – wspominał poseł Ryszard Galla. „W momencie, kiedy został podpisany, otworzyła się furtka w obszarze współpracy między państwami” – kontynuował. „Oczywiście, podstawą tego wszystkiego były kontakty osobiste, które spowodowały, że gmina z gminą rozpoczęły współpracę. A ta współpraca bardzo szybko przerodziła się na współpracę merytoryczną.” Poseł Piotr Zientarski wspomniał: „Traktatowe regulacje praw mniejszości są ocenione jako rzeczywiście regulacje modelowe, z których czerpią inne mniejszości, jeśli chodzi o ich status”. Wskazał zagadnienia szczególnie ważne z punktu widzenia mniejszości, podkreślając sukcesy ostatnich lat, nie pomijając jednak i kwestii, nad którymi należałoby pracować. Żywym przykładem współpracy między sąsiadami był przykład miast partnerskich; o współpracy miast Koszalina i Neubrandenburga opowiadał burmistrz Neubrandenburga, Silvio Witt.

Pełen zapis debaty odsłuchać można poniżej:

Dyskusja "Bilans traktatu"

Podczas głównych uroczystości w filharmonii koszalińskiej przewodniczący VdG, Bernard Gaida, przypomniał nie tylko o 30 latach organizacji mniejszości niemieckiej. Sięgnął pamięcią dalej do jej historii: "Potrzebę istnienia i funkcjonowania z niemiecką tożsamością w Polsce pielęgnowały tysiące ludzi; tej potrzebie zawdzięczamy, że wielu z nich – na długo przed zawarciem Traktatu dobrosąsiedzkiego – podjęło trud zachowania naszej niemieckiej tożsamości, a my spotykamy się i jednoczymy”. Na koniec odniósł sie do przyszłości: "Odpowiedzialność za przyszłość, za mniejszość niemiecką, ale także za oba kraje, jest jednocześnie odpowiedzialnością za wypełnianie dobrego sąsiedztwa i przyjaznej współpracy. Nie wolno ich osłabiać, trzeba je tylko pogłębiać."

Niezwykle ciepłe słowa skierowane do mniejszości niemieckiej padły z ust pana Stanisława Ziątka, członka zarządu województwa Zachodniopomorskiego. Podkreślił wieloletnią współpracę samorządów, która rozpoczęła się jeszcze przed wejściem do Unii Europejskiej:

Każde porozumienie jest ważne (...) ale najważniejsze jest to, by mieć otwarte serce; i kontakt człowieka z człowiekiem. (...) Chciałbym Państwa zapewnić, że woj. Zachodniopomorskie, zarząd województwa, który mam zaszczyt reprezentować, będzie wielkim zwolennikiem współdziałania i współpracy z wszystkimi mniejszościami, także z mniejszością niemiecką. Ale wiem także, że stoją przed nami wyzwania. (…) Wiele jeszcze musimy zrobić, żeby otworzyć się pełniej i pełniej zrealizować to, co jest dla was ważne, ale jest ważne także dla demokracji i szacunku dla innego człowieka (...) Możecie państwo moją osobę i zarząd województwa zaliczyć do grona swoich przyjaciół.

W uroczystościach wzięli również udział przedstawiciele organizacji mniejszości niemieckiej z województwa zachodniopomorskiego, pomorskiego oraz z Warmii i Mazur. Razem z mniejszością niemiecką świętowali również przedstawiciele mniejszości ukraińskiej i kaszubskiej. Poniżej zamieszczamy życzenia, jakie otrzymaliśmy: 

Szczególnym punktem uroczystości było uhonorowanie członków mniejszości niemieckiej, którzy za swój wkład na rzecz mniejszości odznaczeni zostali honorową odznaką VdG. „Było to dla mnie zaskoczenie, ale cieszę się, że mogę przyjąć nagrodę; to pokazuje, że nasza praca jest widoczna w Świdwinie”, powiedziała w rozmowie dla Wochenblatt.pl Lilia Przepiórka ze Świdwina. Zachęcamy do lektury na łamach Wochenblatt.pl TUTAJ.

Uroczystości uświetnił występ młodzieżowych orkiestr dętych Kaprys i Leśnica pod kierownictwem charyzmatycznego Klaudiusza Lisonia. Wydarzenie moderowała Aneta Lissy-Kluczny.

Wszystkim, którzy przybyli do Koszalina, serdecznie dziękujemy! 

Wydarzenie sfinansowane ze środków Konsulatu Republiki Federalnej Niemiec w Opolu, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji i Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej:

28 września 2021 Sejmik Województwa Opolskiego przyjął rezolucję z okazji 30-lecia podpisania Traktatu dobrosąsiedzkiego między Rzecząpospolitą Polską i Republiką Federalną Niemiec. W rezolucji, przypominającej o najważniejszych postanowieniach Traktatu, podkreślony został m.in. zapis w Traktacie o mniejszości niemieckiej w Polsce oraz o osobach obywatelstwa polskiego, zamieszkujących tereny Niemiec. Pozytywnie oceniona została 30-letnia współpraca pomiędzy sąsiadami, w szczególności z punktu widzenia regionów i partnerstw między nimi: przypomniane zostały zarówno wypływające z niej korzyści jak i gotowość do wzajemnej pomocy w trudnych sytuacjach. Rezolucja to również apel o to, "aby zapisów Traktatu nie oceniać i analizować jedynie z perspektywy Warszawy i Berlina, ale przede wszystkim z poziomu regionów polskich i ich współpracy z niemieckimi landami, z poziomu samorządów i lokalnych społeczności", gdzie ta współpraca jest szczególnie intensywna, a chęć do jej kontunuowania - gorąca.

Treść rezolucji zamieszczamy poniżej:

Załącznik
do uchwały Nr XXXIII/349/2021
Sejmiku Województwa Opolskiego
z dnia 28 września 2021 r.

Rezolucja
z okazji 30 Rocznicy podpisania porozumienia pomiędzy
Rzeczpospolitą Polską i Republiką Federalną Niemiec
o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy

W dniu 17 czerwca 1991 roku został podpisany Traktat między Rzeczpospolitą Polską i Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy, w którym obie strony zadeklarowały, iż będą kształtować swoje stosunki w duchu dobrego sąsiedztwa i przyjaźni oraz dążyć do stworzenia Europy, w której przestrzegane będą prawa człowieka i wolności a granice utracą dzielący państwa charakter. Strony oświadczyły również, że wszelkie spory rozstrzygane będą wyłącznie za pośrednictwem środków pokojowych.

Uzgodniono ponadto, iż członkowie mniejszości niemieckiej w Polsce oraz osoby zamieszkałe w RFN posiadające niemieckie obywatelstwo, ale polskiego pochodzenia lub przyznające się do języka, kultury lub tradycji polskiej, mają prawo do swobodnego wyrażania, zachowania i rozwijania swej tożsamości etnicznej, kulturalnej, językowej i religijnej bez jakiejkolwiek próby asymilacji wbrew ich woli. Traktat zobowiązywał również oba kraje, aby dążyły w duchu porozumienia i pojednania do rozwiązywania problemów związanych z dobrami kultury i archiwaliami. Bundestag ratyfikował Umowę 17 października 1991 roku większością głosów, natomiast Izba Wyższa Parlamentu Bundesrat 8 listopada tego samego roku. Sejm RP ratyfikował Traktat 9 listopada 1991 roku.

Z perspektywy mieszkańców województwa opolskiego pozytywnie oceniamy i cieszymy się z intensywności kontaktów politycznych, gospodarczych jak i społecznych pomiędzy Polską a Niemcami na przestrzeni ostatnich 30 lat. Przypadająca w tym roku 30 rocznica podpisania Traktatu jest okazją do podsumowania, a jednocześnie refleksji nad relacjami obu państw, w szczególności z perspektywy regionu zamieszkiwanego przez liczną mniejszość niemiecką ale jednocześnie regionu, który współpracuje z Krajem Związkowym Nadrenia-Palatynat, którą zapoczątkowały kontakty Wojewody Opolskiego i Sejmiku Samorządowego jeszcze w 1992 roku. Uroczyste podpisanie Oświadczenia o współpracy pomiędzy regionami miało miejsce w dniu 11 września 2001 roku w Moguncji.

Wartym podkreślenia jest przy tym fakt, że Samorząd Województwa Opolskiego aktywnie uczestniczy we wspólnej realizacji projektów z partnerami z Nadrenii-Palatynatu, aktywnie współpracują także ze swoimi partnerami gminy i powiaty z terenu województwa opolskiego. Intensywność kontaktów politycznych, gospodarczych i społecznych wnosi w rozwój naszych regionów nowe, niezaprzeczalne wartości. Szczególnie cenimy bieżącą współpracę na różnych płaszczyznach, którą odczuliśmy również w okresie pandemii, gdzie zawsze mogliśmy liczyć na wsparcie ze strony naszych niemieckich partnerów.

W kontekście zapisów Traktatu dotyczących mniejszości niemieckiej w Polsce oraz osób zamieszkałych w RFN posiadających niemieckie obywatelstwo, ale polskiego pochodzenia lub przyznających się do języka, kultury lub tradycji polskiej Sejmik Województwa Opolskiego apeluje o rzetelną realizację przez rządy obu krajów zapisów polsko-niemieckiego Okrągłego Stołu z 12 czerwca 2011 roku w sprawie wspierania niemieckiej mniejszości w Polsce i Polaków oraz obywateli niemieckich polskiego pochodzenia w Niemczech.

Apelujemy również o to, aby zapisów Traktatu nie oceniać i analizować jedynie z perspektywy Warszawy i Berlina, ale przede wszystkim z poziomu regionów polskich i ich współpracy z niemieckimi landami, z poziomu samorządów i lokalnych społeczności.

Niech dorobek 20 letniej współpracy Województwa Opolskiego z Krajem Związkowym Nadrenia-Palatynat zaświadczy o naszej przyjaźni i chęci dalszego rozwijania kontaktów i współpracy.

Pełna treść uchwały w sprawie przyjęcia rezolucji na stronie Samorządu Województwa Opolskiego do pobrania TUTAJ. 

W czwartek, 17 czerwca, w rocznicę podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy między Niemcami i Polską oraz z okazji 30-lecia istnienia Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce, na dziedzińcu ZNSSK w Polsce odbył się happening "Sąsiedzi zapraszają" - spotkanie nie tylko uroczyste, ale prawdziwie sąsiedzkie.

"Dzisiaj chcemy skupić się na słowie »dobry sąsiad« - podkreślił Bernard Gaida, przewodniczący ZNSSK w Polsce. "Ponieważ tak, jak wtedy dwa państwa zadeklarowały dobre sąsiedztwo, tak i dziś Polacy i Niemcy jako członkowie społeczeństwa, powinni funkcjonować jako dobrzy sąsiedzi. Jako mniejszość niemiecka robimy to od samego początku. Sąsiedztwo jest czymś, z czym mamy do czynienia na co dzień. Zaprosiliśmy więc do wspólnego świętowania naszych sąsiadów, ponieważ 30 lat temu dwa kraje, przez dziesięciolecia propagandowo określane jako odwieczni wrogowie, podpisały taki traktat".

"Należy od czasu do czasu czytać preambułę, aby zrozumieć, jak rewolucyjne były zmiany w tamtym czasie i jak odważni byli politycy obu stron do podpisania tego traktatu. W tym sensie świętujemy polsko-niemieckie sąsiedztwo" – podsumował.

Poseł Ryszard Galla uzupełnił: "Powinniśmy dbać o to, by pielęgnować [te stosunki], by były utrzymywane ale i w dalszym ciągu rozwijane. (...) Gdy ktoś mnie pyta, czego nie udało się osiągnąć, jeśli chodzi o traktat o dobrym sąsiedztwie, powtarzam wtedy: przekonać nieprzekonanych. To zadanie, które powinniśmy realizować. (...) A dziś, kochani Sąsiedzi, świętujmy!"

Ciepłe słowa do zgromadzonych na dziedzińcu ZNSSK w Polsce osób skierowali również zaproszeni wikariusz biskupi ks. Piotr Tarliński oraz reprezentująca Urząd Wojewódzki Wioletta Kozakiewicz. 

Na dziedzińcu VdG goście mogli obejrzeć wystawę ze zdjęciami, które przypomniały wieloletnią działalność Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce oraz realizowane przez ZNSSK w Polsce projekty. Szczególnym akcentem spotkania było wspólne wykończenie graffiti, przedstawiającego uścisk dłoni, którego kolory symbolizowały Polskę i Niemcy. Na zakończenie był również czas na luźne rozmowy przy poczęstunku i muzyce. W tym miejscu dziękujemy artystom: Vogel Paintings (graffiti) i Paulinie Klosie (występ muzyczny).

Wszystkim gościom i naszym sąsiadom dziękujemy za liczne uczestnictwo! Projekt został sfinansowany ze środków Konsulatu Republiki Federalnej Niemiec w Opolu.