Europa jest kontynentem różnorodności regionów, tradycji, mentalności, religii i języków. Różne spojrzenia na heterogeniczność i sposoby radzenia sobie z nią jak i tego skutki silnie kształtują obraz Europy i jej historię.

Na rozwój języka niemieckiego jako języka mniejszości niemieckiej w Polsce miały wpływ różne czynniki, w tym konsekwencje I i II wojny światowej. Druga wojna światowa doprowadziła do ostatecznego przesunięcia granic. Prawie całe wschodnie Niemcy (Śląsk, Pomorze, Prusy Wschodnie) znajdowały się na wschód od nowej granicy na Odrze i Nysie. Tereny te zamieszkiwało ok. 10-12 mln Niemców. Pod koniec wojny wielu Niemców uciekło, a po II wojnie światowej wielu zostało z Europy Wschodniej wypędzonych, deportowanych lub wysiedlonych. Wielu z nich zostało przesiedlonych w latach powojennych. Wielu z nich pozostało jednak na Śląsku, Pomorzu lub w Prusach Wschodnich. Systemem komunistycznych prześladowań były dotknięte całe grupy społeczne, ale Ślązacy, mieszkańcy Mazur i Pomorza oraz Łodzianie byli dotknięci jeszcze dyskryminacją ze względu na język i kulturę. Skutki dyskryminacji języka niemieckiego są widoczne do dziś – w wielu rodzinach mniejszości niemieckiej język niemiecki nie jest już językiem dnia codziennego.

Zanik języków regionalnych lub mniejszościowych w Europie XX wieku był powodem, dla którego Rada Europy w latach 80. zajęła się kwestią liczby języków, warunkami ich używania oraz prawami użytkowników języków. Rada Europy poszukiwała konkretnych środków służących zachowaniu i promowaniu lokalnego użycia języków mniejszości. Po latach debat i prac grupy ekspertów powstał prawnomiędzynarodowy, regionalny i wielostronny traktat. Europejska karta języków regionalnych lub mniejszościowych została sporządzona w Strasburgu w 1992 roku i została przedłożona do podpisana przez państwa członkowskie Rady Europy.

Rzeczpospolita Polska podpisała Kartę 12 maja 2003 roku, ale ratyfikowała ją dopiero kilka lat później, 12 lutego 2009 roku, kiedy ustawa o mniejszościach weszła już w życie. Karta weszła w życie w Polsce 1 czerwca 2009 r. Po uzyskaniu mocy prawnej tekst Karty jest wiążący dla państwa członkowskiego w zakresie, w jakim go ratyfikowało.

W związku z cyklicznym monitorowaniem realizacji Karty prowadzonym przez Radę Europy oraz w świetle wniosków i zaleceń Komitetu Ministrów Rady Europy, a w szczególności powtarzających się zaleceń dotyczących poprawy sytuacji języka niemieckiego jako języka mniejszości, Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (ZNSSK) przygotował wnikliwe pisemne stanowisko w sprawie realizacji Karty. Dokument zawiera uwagi i postulaty ze strony organizacji Niemców w Polsce dotyczące realizacji Karty przez stronę Polską. W dokumencie wskazano, że należy zmienić niektóre wytyczne dotyczące wdrażania Karty. Zaproponowano również konkretne rozwiązania. Konkretne propozycje mają zabezpieczyć przyszłość języka niemieckiego na byłych terytoriach niemieckich (ze wstępu).

Stanowisko mniejszosci niemieckiej wobec relizacji Europejskiej karty jezykow

Stanowisko Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce wobec realizacji postanowień Europejskiej karty języków, zawarte w dokumencie „Droga ku pewnej przyszłości języka niemieckiego”, zostało przyjęte uchwałą zarządu w dniu 18 października 2021. W grudniu 2021 roku opinia została przesłana do polskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, które odpowiada za politykę wobec mniejszości, oraz do Rady Europy. W dniu 11 maja 2022 dokument przedstawiony został przedstawicielom opinii publicznej: mniejszości niemieckiej, nauczycieli oraz lokalnego samorządu. 

Podczas spotkania ideę, historię i znaczenie Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych przedstawił prof. Tomasz Wicherkiewicz, kierownik Zakładu Polityki Językowej i Badań nad Mniejszościami w Instytucie Orientalistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu:

Uwagi i postulaty ze strony Organizacji Niemców w Polsce dotyczące realizacji Karty przez Stronę Polską nakreślił przewodniczący Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce, Bernard Gaida:

Aktualną sytuację w województwach zamieszkałych przez najliczniejszą grupę przedstawicieli mniejszości niemieckiej w Polsce streścili liderzy organizacji lokalnych: Rafał Bartek (Województwo Opolskie) i Martin Lippa (Województwo Śląskie):

Zachęcamy również do odsłuchania dyskusji: 

Broszurę w formacie .pdf pobrać można na dole artykułu.  

W obronie języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej jeszcze w grudniu minionego roku wystąpił Sejmik Województwa Opolskiego; nie było to jedyny głos w tej sprawie (pisaliśmy o tym TUTAJ). Przeciwko decyzji o ograniczeniu środków opowiedziały się w ostatnich tygodniach również liczne samorządy:

• Rada gminy Walce (13 stycznia 2022):

Poprawka ta może mieć ogromy wpływ na dalszy rozwój gminy Walce jak i całego regionu, godzi ona bowiem w budżety samorządów utrzymujących częstokroć niewielkie placówki edukacyjne.

Pełna treść uchwały

• Apel Rady Miejskiej Kolonowskiego (17 stycznia 2022):

Od wielu (...) lat obserwujemy znaczne dysproporcje pomiędzy rzeczywistymi potrzebami na oświatę, a otrzymanym z budżetu państwa wsparciem finansowym na tenże cel. A w sytuacji dodatkowego obniżenia subwencji z opisanych na wstępie powodów, ww. dysproporcje zostaną jeszcze bardziej zachwiane, co uniemożliwi wielu gminom, w tym również gminie Kolonowskie, właściwą realizację innych zadań gminnych, z koniecznością ew. zamknięcia placówek oświatowych włącznie.

Pełna treść apelu

• Uchwała Rady powiatu w Prudniku (28 stycznia 2022):

Ograniczenie środków na nauczanie języków mniejszościowych i języka regionalnego będzie szkodliwe dla interesów państwa polskiego i będzie godzić w dobro reprezentowanej przez nas społeczności lokalnej

Pełna treść uchwały

Swoje stanowiska opublikowały również:

• Izba Gospodarcza Śląsk (10 lutego 2022):

"Izba Gospodarcza Śląsk oraz tworzący ją przedsiębiorcy obawiają się, iż zmniejszenie subwencji odbije się niekorzystnie nie tylko na działalności szkół, lecz w niedalekiej przyszłości zaważy znacząco na rozwoju i utrzymani miejsc pracy w naszych firmach. Pracodawcy już teraz mają coraz większy problem z pozyskaniem doświadczonych pracowników ze znajomością języka niemieckiego, a wielu z nas, przedstawicieli zarówno firm rodzinnych, jak i przedsiębiorstw międzynarodowych, podjęło decyzje o ulokowaniu naszych firm oraz kapitału w regionach, gdzie jest dostępna kadra posługująca się swobodnie językiem niemieckim. (...) Na zorganizowaną przez Izbę Gospodarczą Śląsk petycję "Protest środowisk gospodarczych przeciwko obcięciu przez parlament RP dotacji na edukację mniejszości narodowych i etnicznych" odpowiedziało prawie 190 przedstawicieli podmiotów gospodarczych nie tylko ze Śląska wyrażając swoją dezaprobatę wobec podejmowanych działań. Izba Gospodarcza Śląsk wyraża swoje głębokie zaniepokojenie działaniami mającymi na celu ograniczenie możliwości nauczania języka niemieckiego, gdyż mają one daleko idące konsekwencje nie tylko dla naszych przedsiębiorstw, dla gospodarki poszczególnych regionów, ale i dla przyszłości Polski.

Pełna treść stanowiska

• Śląskie Stowarzyszenie Samorządowe (15 lutego 2022):

Skutki takiego rozwiązania będą miały (...) nie tylko wymiar praktyczny i już dzisiaj stawiają pod znakiem zapytania egzystencję wielu małych szkół wiejskich, ale będą miały i już mają swój wymiar społeczny obrazujący się wskazaniem przez państwo polskie, iż pewna grupa społeczna obywateli polskich jest gorzej tratowana od pozostałych grup mniejszościowych. (...) Protestujemy przeciwko marnowaniu tych szans rozwojowych dla naszych mieszkańców i apelujemy do Premiera RP i osób decyzyjnych o pilne przeanalizowanie skutków tego szkodliwego rozporządzenia, które nie było poddane żadnym wcześniejszym konsultacjom z naszym środowiskiem, ale też i z innymi środowiskami, których skutki tego rozporządzenia dotkną.

Pełna treść stanowiska

Pozostałe stanowiska: 
Stanowisko Rady Powiatu w Oleśnie (30 grudnia 2021)
Uchwała Rady Miejskiej w Prószkowie (5 stycznia 2022) 
Uchwała Rady Gminy Izbicko (24 stycznia 2022)
Uchwała Rady Miejskiej w Zawadzkiej (24 stycznia 2022) 
Uchwała Rady Gminy Tarnów Opolski (25 stycznia 2022)
Uchwała Rady Powiatu Kędzierzyńsko-Kozielskiego (25 stycznia 2022)
Uchwała Rady Miejskiej w Głuchołazach (26 stycznia 2022) 
Uchwała Rady Miejskiej w Strzelcach Opolskich (26 stycznia 2022) 
Uchwała Rady Miejskiej w Gogolinie (27 stycznia 2022)
Uchwała Rady Gminy Strzeleczki (27 stycznia 2022)
Uchwała Rady Gminy Turawa (27 stycznia 2022)
Uchwała Rady Gminy Chrząstowice (31 stycznia 2022)
Apel Wójta i Radnych Gminy Komprachcice (10 lutego 2022)

Powyższe pisma publikujemy dzięki uprzejmości biura poselskiego posła Ryszarda Galli. Dziękujemy.