Europa jest kontynentem różnorodności regionów, tradycji, mentalności, religii i języków. Różne spojrzenia na heterogeniczność i sposoby radzenia sobie z nią jak i tego skutki silnie kształtują obraz Europy i jej historię.

Na rozwój języka niemieckiego jako języka mniejszości niemieckiej w Polsce miały wpływ różne czynniki, w tym konsekwencje I i II wojny światowej. Druga wojna światowa doprowadziła do ostatecznego przesunięcia granic. Prawie całe wschodnie Niemcy (Śląsk, Pomorze, Prusy Wschodnie) znajdowały się na wschód od nowej granicy na Odrze i Nysie. Tereny te zamieszkiwało ok. 10-12 mln Niemców. Pod koniec wojny wielu Niemców uciekło, a po II wojnie światowej wielu zostało z Europy Wschodniej wypędzonych, deportowanych lub wysiedlonych. Wielu z nich zostało przesiedlonych w latach powojennych. Wielu z nich pozostało jednak na Śląsku, Pomorzu lub w Prusach Wschodnich. Systemem komunistycznych prześladowań były dotknięte całe grupy społeczne, ale Ślązacy, mieszkańcy Mazur i Pomorza oraz Łodzianie byli dotknięci jeszcze dyskryminacją ze względu na język i kulturę. Skutki dyskryminacji języka niemieckiego są widoczne do dziś – w wielu rodzinach mniejszości niemieckiej język niemiecki nie jest już językiem dnia codziennego.

Zanik języków regionalnych lub mniejszościowych w Europie XX wieku był powodem, dla którego Rada Europy w latach 80. zajęła się kwestią liczby języków, warunkami ich używania oraz prawami użytkowników języków. Rada Europy poszukiwała konkretnych środków służących zachowaniu i promowaniu lokalnego użycia języków mniejszości. Po latach debat i prac grupy ekspertów powstał prawnomiędzynarodowy, regionalny i wielostronny traktat. Europejska karta języków regionalnych lub mniejszościowych została sporządzona w Strasburgu w 1992 roku i została przedłożona do podpisana przez państwa członkowskie Rady Europy.

Rzeczpospolita Polska podpisała Kartę 12 maja 2003 roku, ale ratyfikowała ją dopiero kilka lat później, 12 lutego 2009 roku, kiedy ustawa o mniejszościach weszła już w życie. Karta weszła w życie w Polsce 1 czerwca 2009 r. Po uzyskaniu mocy prawnej tekst Karty jest wiążący dla państwa członkowskiego w zakresie, w jakim go ratyfikowało.

W związku z cyklicznym monitorowaniem realizacji Karty prowadzonym przez Radę Europy oraz w świetle wniosków i zaleceń Komitetu Ministrów Rady Europy, a w szczególności powtarzających się zaleceń dotyczących poprawy sytuacji języka niemieckiego jako języka mniejszości, Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce (ZNSSK) przygotował wnikliwe pisemne stanowisko w sprawie realizacji Karty. Dokument zawiera uwagi i postulaty ze strony organizacji Niemców w Polsce dotyczące realizacji Karty przez stronę Polską. W dokumencie wskazano, że należy zmienić niektóre wytyczne dotyczące wdrażania Karty. Zaproponowano również konkretne rozwiązania. Konkretne propozycje mają zabezpieczyć przyszłość języka niemieckiego na byłych terytoriach niemieckich (ze wstępu).

Stanowisko mniejszosci niemieckiej wobec relizacji Europejskiej karty jezykow

Stanowisko Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce wobec realizacji postanowień Europejskiej karty języków, zawarte w dokumencie „Droga ku pewnej przyszłości języka niemieckiego”, zostało przyjęte uchwałą zarządu w dniu 18 października 2021. W grudniu 2021 roku opinia została przesłana do polskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, które odpowiada za politykę wobec mniejszości, oraz do Rady Europy. W dniu 11 maja 2022 dokument przedstawiony został przedstawicielom opinii publicznej: mniejszości niemieckiej, nauczycieli oraz lokalnego samorządu. 

Podczas spotkania ideę, historię i znaczenie Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych przedstawił prof. Tomasz Wicherkiewicz, kierownik Zakładu Polityki Językowej i Badań nad Mniejszościami w Instytucie Orientalistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu:

Uwagi i postulaty ze strony Organizacji Niemców w Polsce dotyczące realizacji Karty przez Stronę Polską nakreślił przewodniczący Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce, Bernard Gaida:

Aktualną sytuację w województwach zamieszkałych przez najliczniejszą grupę przedstawicieli mniejszości niemieckiej w Polsce streścili liderzy organizacji lokalnych: Rafał Bartek (Województwo Opolskie) i Martin Lippa (Województwo Śląskie):

Zachęcamy również do odsłuchania dyskusji: 

Broszurę w formacie .pdf pobrać można na dole artykułu.  

Projekt "Samstagskurs" realizowany jest nieprzerwanie od 2010 roku. Trwają przygotowania do wiosennej edycji 2021. Rejestracja kończy się 26 lutego.

Przygotowania do edycji wiosennej 2021 przebiegają w dwóch kolejnych etapach:

1) Rejestracja DFK

Na tym etapie VdG ustala, które DFK są gotowe do udziału w najbliższej edycji, tj. wyznaczyły koordynatora, dysponują salą edukacyjną i zapewniają przestrzeganie wszystkich wymogów higienicznych obowiązujących podczas pandemii.

Aby zarejestrować DFK należy wypełnić formularz rejestracyjny i odesłać go do koordynatora projektu "Samstagskurs". Rejestracja kończy się 26 lutego 2021 roku.

Po pomyślnej ocenie rejestracji w DFK przez VdG, zgłoszone DFK zostaną indywidualnie poinformowane o zgodzie na utworzenie grupy. Do końca lutego powiadomienia zostaną wysłane pocztą elektroniczną do osób kontaktowych DFK i do koordynatorów.

2) Tworzenie grupy

DFK, które uzyskały zgodę na tworzenie grup określają, ile dzieci będzie mogło wziąć udział w zajęciach. Cel: utworzenie grupy około 15 dzieci w wieku od 6 do 11 lat.

Na tym etapie rodzice mogą zapisywać dzieci. Osobą kontaktową dla rodziców jest zawsze lokalny DFK i koordynator projektu na miejscu.

Organizowany przez VdG projekt "Samstagskurs" przeznaczony jest dla dzieci mniejszości niemieckiej. Dzięki nim język niemiecki, kultura, historia i tradycja mniejszości niemieckiej są przekazywane najmłodszemu pokoleniu. W każdej edycji projektu bierze udział ponad 1000 dzieci z całego kraju.

Więcej informacji, wzory dokumentów, ważne daty i dane kontaktowe można znaleźć na stronie projektu.

List otwarty Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społecznk-Kulturalnych w Polsce do członków, sympatyków Mniejszość Niemieckiej oraz do rodziców dzieci uczących się języka niemieckiego jako języka mniejszości narodowej z okazji nowego roku szkolnego 2019/2020.

Poniżej pliki do pobrania.

Pliki do pobrania:

Podczas 50 Zjazdu Delegatów na Górze Św. Anny uchwalona została m.in. rezolucja Zgromadzenia ZNSSK w związku z sytuacją językową Mniejszości Niemieckiej w Polsce.

W załączniku przedtawiamy treść uchwalonej rezolucji:

21.03.2019r. Związek Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce zorganizował konferencję prasową poświęconą oświadczeniu ZNSSK w Polsce w sprawie problemu nauczania języka niemieckiego w klasach VII i VIII szkół podstawowych związanego z ubiegłoroczną opinią Ministerstwa Edukacji Narodowej zakazującą jednoczesnego nauczania języka niemieckiego jako języka mniejszości i języka obcego, które wczoraj (20.03.2019r.) zostało wręczone na posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości narodowych i Etnicznych w Warszawie Wiceministrowi MEN Panu Maciejowi Kopciowi.

W konferencji prasowej brali udział przewodniczący VdG Pan Bernard Gaida, poseł na Sejm RP Pan Ryszard Galla, przewodniczący TSKN na Śląsku Opolskim Pan Rafał Bartek oraz osoba kontaktowa Związku ds. oświaty Pan Hubert Kołodziej, natomiast w roli prowadzącego redaktor naczelny tygodnika „Wochenblatt.pl” Pan Rudolf Urban.

Zapraszamy do odsłuchania dzisiejszej konferencji prasowej a także do zapoznania się z oświadczeniem Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce w sprawie prób zmiany przez MEN organizacji nauki języka niemieckiego od klasy VII w szkołach z nauczaniem języka mniejszości.

"Jest możliwe, aby uczeń, który uczy się drugiego języka nowożytnego (obligatoryjnie), równocześnie uczył się tego samego języka (na wniosek) w ramach podtrzymywania swojej tożsamości narodowej jako języka mniejszości."

Joanna M. Karolczak, Opinia prawna dotycząca nauczania drugiego języka nowożytnego i języka mniejszości narodowej (BAS-WAP-090/18), Biuro Analiz Sejmowych 2018.

Wraz z reformą systemu oświaty, uchwaloną na mocy ustawy - prawo oświatowe z 16 grudnia 2016 roku, od 1 września 2017 roku obowiązuje nowa podstawa programowa zarówno dla języków obcych jak i dla języków mniejszości narodowych.